سرای دانش

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

عُمَر خَیّام نیشابوری (نام کامل: غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیام نیشابوری) زادهٔ ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ خورشیدی در نیشابور و درگذشته ۱۲ آذر ۵۱۰ خورشیدی در نیشابور است.

حکیم عمر خیام فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی سرای ایرانی در دورهٔ سلجوقی است. گرچه جایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی او است و لقبش «حجةالحق» بوده‌است؛ ولی آوازهٔ وی بیشتر به واسطهٔ نگارش رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. 

حکیم عمر خيام سفرهای طولانی به سمرقند و بلخ و هرات و اصفهان کرد و همه جا با روشنی تمام در باب حيرت و سرگشتگی فلسفی خويش سخن می گفت. رساله ای در کيفيت معراج، رساله ديگر درباره علوم طبيعی و کتاب های بسيار به زبان های فارسی و عربی حاصل زندگی نسبتاً طولانی اوست.

 از آثار معروف فارسی منسوب به عمر خيام، رساله نوروز نامه است که با نثری ساده و شيوا، پيدايی نوروز و آداب برگزاری آن را در دربار ساسانيان بازگو نموده است. او در اين رساله با شيفتگی تمام درباره آيين جهانداری شاهنشاهان کهن ايرانی و پيشه ها و دانش هايی که مورد توجه آنان بوده سخن رانده و تنی چند از شاهان داستانی و تاريخی ايران را شناسانده است.

شعر خيام، در قالب رباعی، شعری کوتاه، ساده و بدون هنرنمايی های فضل فروشانه و در عين حال حاوی معانی عميق فلسفی و حاصل انديشه آگاهانه متفکری بزرگ در مقابل اسرار عظيم آفرينش است. تعداد واقعی رباعيات خيام را حدود هفتاد دانسته اند، حال آن که بيش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می شود. در دنيای ادب و هنر بيرون از مرزها، خاصه در جهان انگليسی زبان، خيام معروف ترين شاعر ايرانی است که شهرتش از محافل علمی و ادبی بسيار فراتر رفته است.

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

دستاورد های حکیم عمر خیام در نجوم 

حکیم عمر خيام به دعوت جلال الدين ملكشاه سلجوقي و وزيرش نظام الملك به اصفهان رفت تا سرپرستی رصدخانه ی اصفهان را به عهده گيرد. وی در مدت اقامت هجده ساله در اصفهان زيج ملكشاهی را تهيه كرد (زيج=زيگ،جدول محاسبات نجومي) و در حدود سال 458 طرح اصلاح تقويم را تنظيم نمود و تدوينگر و بنيانگذار تقويم جلالی شد. در اين زمان خيام به عنوان اختربين در دربار مشغول بكار شد هرچند به اختربينی اعتقادی نداشت.پس از مرگ ملكشاه و كشته شدن نظام الملك ، خيام مورد بی مهری قرار گرفت و كمك مالی به رصدخانه قطع شد!

دستاورد های حکیم عمر خیام در ریاضیات 

خيام نيشابوری تحت حمايت و سرپرستی ابوطاهر،قاضی القضات سمرقند، كتابی درباره ی معادلات درجه سوم نوشت و از آجا كه با نظام الملك طوسی رابطه ی نيكويی داشت كتابش را به او هديه كرد. تحقيقات و مطالعات خيام در جبر در نوع خود تحسين برانگيز است اما كشف دير هنگام رساله ی جبر او و همچنين توفيقات رياضيدانان در اين حوزه از رياضيات تنها موجب شگفتی انديشمندان به سبب جنبه ی تاريخی آن شد. 

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

آثار عمر خیام :

1_ميزان الحكمه(در فيزيك) 2_لوازم الامكنه(در هواشناسی) 3_رساله فی براهين علی مسائل الجبر و المقابله(در معادلات درجه سوم) 4_القول علی اجناس التی بالاربعا( نقش رياضی در موسيقی) 5_رساله كون و تكليف(حكمت خالق در خلق عالم) 6_رساله ای در بيان زيج ماكشاهی 7_رساله فی شرح ما اشكل من مصادرات كتاب اقليدس(در خطوط موازی و نظريه ی نسبت ها) 8_رباعيات خيام

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام