سرای دانش

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

28 اردیبهشت ماه بزرگداشت حکیم عمر خیام ,همه ساله چنین روزی به عنوان روز بزرگداشت حکیم عمر خیام گرامی داشته می شود .

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام : 

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

28 اردیبهشت ماه بزرگداشت حکیم عمر خیام ,همه ساله چنین روزی به عنوان روز بزرگداشت حکیم عمر خیام گرامی داشته می شود .

ابوالفتح الدین عمر بن ابراهیم نیشابوری مشهور به خیام از برجسته ترین حکما و ریاضی دانان جهان اسلام در سال ۳۲۹ ه.ق در نیشابور دیده به جهان گشود.

حکیم عمر خیام وی پس از طی تحصیلات در حوزه ای مختلف در رشته ریاضیات و نجوم تبحر خاصی یافت و در این حوزه شیوه های خاصی را در حل مسایل مختلف ابداع کرد . حکیم عمر خیام به دلیل تبحر و دانش عظیمی که در این دو علم بدست آورده بود ، ملکشاه سلجوقی او را به سوی در بار فراخواند و وی را در صدر نشاند .

خیام در نزد ملکشاه دست به انجام کارهای علمی بسیاری زد که از میان آنها می توان به نگارش تقویم جلالی اشاره کرد.

حکیم عمر خیام بنا به در خواست ملکشاه رصدخانه ملکشاهی را ساخت و در صدد اصلاح تقویم موجود بر آمد . تقویم جلالی او که امروزه در میان ایرانیان رواج دارد از چنان اعتباری بر خوردار است که تا کنون کمتر به آن ایراد وارد شده است.

 

حکیم عمر خیام

حکیم عمر خیام از خود آثار گرانسنگی در حوزه های مختلف علمی به جای نهاده است که از میان آنها می توان به رساله فی شرح ما اشکال من مصادرات اقلیدس ، رساله فی ابراهین علی المسائل الجبر و المقابله ، میزان الحکم رساله الکون و التکلیف ، الجواب عم ثلاث مسائل اضیاء العقلی ، رساله فی الوجود ، رساله فی کلیه الوجود ، نوروزنامه و کتاب الزیج المکشاهی اشاره کرد .

حکیم عمر خیام را امروزه بیشتر به دلیل اشعارش می شناسند . این دانشمند بر جسته جهان اسلام در سال ۵۱۷ ه.ق چشم از جهان فرو بست .

خيام در نجوم:

خيام به دعوت جلال الدين ملكشاه سلجوقي و وزيرش نظام الملك به اصفهان رفت تا سرپرستي رصدخانه ي اصفهان را به عهده گيرد.وي در مدت اقامت هجده ساله در اصفهان زيج ملكشاهي را تهيه كرد(زيج=زيگ،جدول محاسبات نجومي) و در حدود سال 458 طرح اصلاح تقويم را تنظيم نمود و تدوينگر و بنيانگذار تقويم جلالي شد.در اين زمان خيام به عنوان اختربين در دربار مشغول بكار شد هرچند به اختربيني اعتقادي نداشت.پس از مرگ ملكشاه و كشته شدن نظام الملك ، خيام مورد بي مهري قرار گرفت و كمك مالي به رصدخانه قطع شد!

خيام در رياضيات:

خيام نيشابوري تحت حمايت و سرپرستي ابوطاهر،قاضي القضات سمرقند، كتابي درباره ي معادلات درجه سوم نوشت و از آجا كه با نظام الملك طوسي رابطه ي نيكويي داشت كتابش را به او هديه كرد.تحقيقات و مطالعات خيام در جبر در نوع خود تحسين برانگيز است اما كشف دير هنگام رساله ي جبر او و همچنين توفيقات رياضيدانان در اين حوزه از رياضيات تنها موجب شگفتي انديشمندان به سبب جنبه ي تاريخي آن شد.اثبات اصل پنجم اقليدس كه شالوده ي هندسه ي اقليدسي است از ديگر دستاوردهاي علمي عمر خيام به شمار ميرود.كشف و اثبات بسط دو جمله اي n^(a+b) و همچنين ابداع روشي در بدست آوردن ضرايب منجر به نام گذاري مثلث حسابي بهانه اي بود تا نام خيام در كنار نام بزرگان ديگري چون نيوتن و پاسكال به ثبت برسد.

آثار:

1_ميزان الحكمه(در فيزيك)

2_لوازم الامكنه(در هواشناسي)

3_رساله في براهين علي مسائل الجبر و المقابله(در معادلات درجه سوم)

4_القول علي اجناس التي بالاربعا( نقش رياضي در موسيقي)

5_رساله كون و تكليف(حكمت خالق در خاق عالم)

6_رساله اي در بيان زيج ماكشاهي

7_رساله في شرح ما اشكل من مصادرات كتاب اقليدس(در خطوط موازي و نظريه ي نسبت ها)

8_رباعيات خيام(قريب به 200 رباعي)

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

نام جاويد خيام:

يكي از حفره هاي ماه به نام خيام است.

در سال 1980 سياركي به نام "Omar Khayyam 3095" نامگذاري شده است.

قديمي ترين كتابي كه نامي از خيام به ميان آورده و نويسنده اش هم عصر او بوده "چهار مقاله" ي نظامي عروضي است كه خيام را در زمره ي منجمين گنجانده.هرچند بزرگاني چون جورج سارتن حكيم نيشابور را از رياضيدانان بزرگ مي دانند.

 

مقبره حکیم عمر خیام در نیشابور

این رباعی سرا و دانشمند ایرانی در زمره دانشمندانی است که مجسمه وی در "چهارطاقی دانشمندان ایرانی" در سازمان ملل متحد قرار بنا نهاده شده است.

"چهارطاقی دانشمندان ایرانی" بنایی مجسمه‌ای، به شکل چهارطاقی است که ترکیبی از سبک‌های معماری و تزئینات هخامنشی به حساب می‌آید و در آن مجسمه‌هایی از چهار فیلسوف ایرانی "عمر خیام"، "ابوریحان بیرونی"، "محمد زکریا رازی" و "ابوعلی سینا" قرار دارد. دولت جمهوری اسلامی ایران در 5 ژوئن 2009 مصادف به عنوان نشانی از پیشرفت علمی صلح‌آمیز این ساختمان را به دفتر سازمان ملل متحد در وین هدیه داد که این بنا هم‌اکنون در محوطه این سازمان در سمت راست ورودی اصلی قرار داده شده‌است.

روز بزرگداشت حکیم عمر خیام

media-object

فائزه عبدی

ما نیز این روز بزرگ را گرامی میداریم.