سرای دانش

20 خرداد و روز صنایع دستی

صنایع دستی ایران از شاخص ترین صنایع هنری است که ریشه‌های عمیقی در فرهنگ و تاریخ این سرزمین دارد.

صنایع دستی ایران از شاخص ترین صنایع هنری است که ریشه‌های عمیقی در فرهنگ و تاریخ این سرزمین دارد. صنایع دستی ایران از نظر تنوع دارای حیطه گسترده‌ای است و در بین تمام کشورهای دنیا در صدر قرار دارد. اگر بخواهیم یک تعریف خاص و کوتاه از صنایع دستی ارایه دهیم می‌توان گفت: صنایع دستی بخشی از هنرهای سنتی است که حقیقت متعالی هنر را با فنون و مهارت‌های صنعتی متناسب، آمیخته و با قالب تکثیر در متن زندگی فردی و جمعی عرضه کرده است.

ایران دارای صنایع دستی کهن بسیاری است. وسعت و گستردگی این شاخه‌ها، قابل تقسیم به زیرشاخه های متعددی است که نشان از گوناگونی و بالندگی سطح هنرهای سنتی و ریشه داشتن آن در تاریخ غنی ایران دارد.

20 خرداد و روز صنایع دستی

تاریخچه صنایع دستی در ایران

سابقه صنایع دستی در ایران به گذشته‌های دور یعنی زمانی که انسان شروع به استفاده از سنگ برای رفع نیازهای خود کرد باز می‌گردد. این صنایع دارای قدمتی چندین‌هزار ساله هستند و ریشه‌های آنها را باید در کنار سکونتگاه‌ها و آثار بجای مانده از ساکنان اولیه فلات ایران جستجو کرد. ایران در دوره باستان خود دارای صنایع دستی بسیاری بود که باقی‌مانده بسیاری از آنها در موزه‌ها و حفاری‌های باستانشناسی به دست آمده است. در ایران پس از اسلام نیز از دوره سامانیان تا پایان دوره سلجوقیان صنایع دستی ایران پیوسته با تلفیق با اصول اسلامی بخش عظیمی از شاهکارهای هنر و معماری ایران را به خود اختصاص داده است.

نگاهی به سیر تحول صنایع دستی در این بازه زمانی را می‌توان از بین متون تاریخی کهن ایران به دست آورد. طبیعی است که شرایط اجتماعی و سیاسی هر دوره تاریخی و سیاست‌گزاری‌های آن بر روند رشد و یا رکود صنایع دستی موثر است.

20 خرداد و روز صنایع دستی

جایگاه صنایع دستی

صنایع دستی ترکیبی از هنر و صنعت هستند که در قالب حوزه ای مستقل و بومی مطرح می شوند. این صنایع، تا حد بسیاری بیانگر فرهنگ و صنعت مردمان و استعدادها و مهارت‌های آنهاست. صنایع دستی تولید شده محصول اندیشه، احساس و دست تولید کننده است. بنابراین این صنایع را می‌توان بازتابی از تاریخ و تمدن و آیینه تمام‌نمای ذهن و ذوق و هنر هر منطقه دانست. صنایع دستی که به هنرهای صناعی هم می‌تواند نام برده شود دارای ویژگی‌های خاص خود است.

صنایع دستی تولیدات ملی و غیروابسته محسوب می‌شوند و قابلیت ایجاد و توسعه در تمام مناطق کشور از جمله شهر، روستا و عشایر را دارند. این صنایع به مواد اولیه، دسترسی آسان دارند و به ابزار کاری مختصر برای کار نیاز دارند.

صنایع دستی نیاز به سرمایه‌گذاری مالی سنگینی ندارند و در زمینه محیط زیستی هیچ گونه اثر مخربی ندارند. از امتیازات ویژه این صنایع قابلیت بسترسازی در صنعت گردشگری و ایجاد درآمد مکمل و قدرت اشتغال‌زایی است. این صنایع داخلی اگر مورد حمایت قرار گرفته و سرمایه‌گذاری صحیحی بر روی آنها صورت گیرد، درآمد بیشتری خواهند داشت و طبیعی است که رشد و افزایش تولید در این زمینه تاثیر مستقیم بر درآمد سرانه کشور خواهد داشت. بدیهی است که با بسترسازی و توسعه سرمایه‌گذاری در این زمینه، نرخ اشتغال نیز افزایش می‌یابد و به همان میزان، آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی کم می‌شوند.

20 خرداد و روز صنایع دستی

ارتباط صنایع دستی و گردشگری

تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جهان در سده‌های اخیر بخصوص در زمینه افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و توسعه راههای ارتباطی، افزایش اوقات فراغت و بهبود رفاه اجتماعی منجر به توسعه‌ی گردشگری شده است. تنوع اقلیمی، فرهنگی، تاریخی و هنری در ایران سبب می‌شود که جاذبه‌های فراوانی برای جذب گردشگران داشته باشد. اما طبیعی است که چنین چیزی بدون برنامه‌ریزی و مدیریت و شناسایی عوامل توسعه آن امکانپذیر نخواهد بود.

جهانگردی معمولا به قصد تفریح و یا تجارت انجام می‌شود اما بدون شک نمی‌توان تبادلات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی آن را نادیده گرفت. مطابق پیش‌نویس سازمان جهانگردی، طرح‌های توسعه گردشگری و زیربنایی باید ابعاد هنری، اجتماعی و فرهنگی، چشم‌اندازهای طبیعی، ویژگیهای تنوع زیستی و بافت مکانهای میراث را در نظر بگیرند. باید به استفاده از محصولات محلی اولویت دهند و سبک معماری محلی و سنت‌های بومی را مد نظر قرار دهند. در این پیش‌نویس صنایع دستی جزی شاخه جاذبه‌های فرهنگی مادی گردشگری برشمرده شده است. بدین شکل کشورهایی که گردشگر بیشتری را جذب کنند ارزش صنایع دستی بیشتری نسبت به دیگر کشورها دارند.

20 خرداد و روز صنایع دستی
media-object

فائزه عبدی

صنایع دستی، روایتگر صنعت و هنر نیاکان و بیانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است

media-object

فائزه عبدی

صنایع دستی، روایتگر صنعت و هنر نیاکان و بیانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است