سرای دانش

مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان (بخش اول)

در بسیاری از کودکان و نوجوانان توانایی‌های بالقوّه برای عملکرد تحصیلی بهتر و کسب موفّقیّت وجود دارد امّا آمارها نشان می‌دهد هر ساله عدّه‌ی قابل توجّهی از دانش‌آموزان دچار افت تحصیلی، مردودی و مشکلات ناشی از آن می‌شوند

در بسیاری از کودکان و نوجوانان توانایی‌های بالقوّه برای عملکرد تحصیلی بهتر و کسب موفّقیّت وجود دارد امّا آمارها نشان می‌دهد هر ساله عدّه‌ی قابل توجّهی از دانش‌آموزان دچار افت تحصیلی، مردودی و مشکلات ناشی از آن می‌شوند و علاوه بر اتلاف عمر خود و سرمایه‌های اقتصادی خانواده، خسارت‌های هنگفتی را بر اقتصاد ملّی تحمیل می‌سازند.


بسیارند کودکانی که ظاهری طبیعی دارند، رشد جسمی و قد و وزنشان حاکی از به هنجار بودن آنان است. هوش آن‌ها کمابیش عادی است، به خوبی صحبت می‌کنند، مانند سایر کودکان بازی می‌کنند و مثل همسالان خود با دیگران ارتباط برقرار می‌نمایند. این کودکان در خانه نیز خودیاری‌های لازم را دارند، کارهایی را که والدین به آنان واگذار می‌کنند به خوبی انجام می‌دهند و از رفتار و اخلاق عادی برخوردارند. لیکن وقتی به مدرسه می‌روند و می‌خواهند خواندن و نوشتن و حساب یاد بگیرند دچار مشکلات جدّی می‌شوند.
مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان

به نظر می‌رسد عوامل متعدّد فردی، خانوادگی و مدرسه‌ای در شکل‌گیری و افزایش این مشکلات سهیم هستند. از جمله می‌توان به مواردی نظیر هوش، داشتن هدف و انگیزه، مشکلات جسمی و روانی، ناسازگاری‌های رفتاری، شیوه‌های فرزند پروری، امکانات آموزشی و پرورشی و غیره اشاره نمود. گر چه عوامل زمینه‌ساز مشکلات تحصیلی طیف گسترده‌ای دارند و کاهش یا رفع آن‌ها نیاز به برنامه ریزی در سطح ملّی دارد، امّا نقش مدارس در پیش‌گیری و کنترل برخی از عوامل مؤثّر، بر کسی پوشیده نیست. شناسایی به موقع مشکلات تحصیلی و ایجاد تغییرات مناسب در موقعیّت‌های آموزشی و پرورشی مدرسه، شرایط مطلوب‌تری را برای یادگیرندگان فراهم می‌سازد. در این بخش ضمن معرّفی برخی از ( مشکلات تحصیلی ( ناتوانی‌های یادگیری و افت تحصیلی که از اهمّیّت و فراوانی بالاتری برخوردار هستند، به پاره‌ای از راهکارها نیز اشاره خواهیم نمود.

مشکلات تحصیلی

حامد یکی از دانش‌آموزان خانم عظیمی است که در کلاس سوم ابتدایی درس می‌خواند، علی رغم این که پسر باهوش و زرنگی است و پیشرفت خوبی در ریاضیّات دارد، جدول ضرب را به راحتی حفظ می‌کند و در فعّالیّت‌های غیر درسی مثل موسیقی موفّق می‌باشد، امّا در روخوانی مشکل دارد. وقتی که می‌خواهد جمله‌ای را بخواند، با سختی و دشواری و لغت به لغت می‌خواند، خیلی از واژه‌ها را نمی تواند به درستی تلفّظ کند، در حین خواندن یک سطر یا یک صفحه، جایی را که هست گم می‌کند، در یک جمله، لغت‌ها را کم یا زیاد می‌کند، از این که جمله‌ها را با صدای بلند بخواند ناراحت می‌شود وبه بهانه‌های مختلف طفره می‌رود. غالباً لغاتی را که حفظ کرده، روز بعد نمی‌تواند به یاد بیاورد. خانم عظیمی والدین حامد را برای بررسی دقیق‌تر این مسأله به مدرسه دعوت نموده است.


بسیاری از معلّمان دوره‌های ابتدایی و راهنمایی در کلاس‌های خود با دانش آموزانی رو به رو می‌شوند که در یک یا چند زمینه مانند صحبت کردن، روخوانی، املانویسی و یا ریاضیّات مشکل دارند.

در یک طبقه بندی کلّی، کودکان دارای مشکلات تحصیلی به چهار گروه تقسیم می‌شوند:

  1. کودکان عقب مانده‌ی ‌ذهنی( این گروه برحسب میزان هوش آن‌ها در سه دسته تربیت ناپذیر، تربیت پذیر و آموزش پذیر قرار می‌گیرند.
  2. کودکان دارای مشکلات جسمی نظیر ضعف در شنوایی، بینایی و...)
  3. کودکان مبتلا به ضایعه‌ی ‌مغزی( این مشکل بنا به علل مختلفی از جمله نرسیدن اکسیژن به مقدار کافی به مغز در بدو تولّد و تشنّج‌ها رخ می‌دهد. این ضایعات مغزی ممکن است به شکل خفیف یا گسترده باشند)
  4. . کودکان دارای مشکلات تحصیلی ( در این گروه از دانش آموزان، مشکلات تحصیلی ناشی از عقب افتادگی ذهنی، وجود مشکلات جسمی یا ضایعه‌ی ‌مغزی نیست بلکه نوعی اختلال یا ناهماهنگی در قوای مختلف یادگیری وجود دارد که با استفاده از روش‌های خاص آموزشی می‌توان آن را رفع نمود این مشکلات در طبقه بندی‌های علمی تحت عنوان « اختلالات یادگیری» بررسی می‌شود.)


اختلالات یادگیری به نقایصی در کودک یا نوجوان در زمینه‌ی ‌کسب مهارت‌های مورد انتظار خواندن، نوشتن، تکلّم، گوش دادن، استدلال یا ریاضیّات اطلاق می‌گردد و کودک مبتلا از این لحاظ نسبت به کودکان هم سن و دارای ظرفیت هوشی مشابه در سطحی پایین‌تر قرار دارد. اختلالات یادگیری نادر نیست؛ و در حداقل 5 درصد کودکان سنین مدرسه مشاهده می‌شود. در ویرایش چهارم کتابچه‌ی ‌تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-IV) اصطلاحات اختلالات یادگیری ارایه شد. این اختلالات قبلاً اختلالات مهارت‌های تحصیلی نامیده می‌شد. کلیه‌ی ‌تشخیص‌های اختلال یادگیری مستلزم آن است که یپشرفت کودک در یک زمینه یادگیری خاص به مراتب کمتر از حد مورد انتظار باشد و مشکلات تحصیلی مانع از پیشرفت تحصیلی یا فعّالیّت‌های زندگی روزمره شود. در زمینه‌ی اختلالات یادگیری چند طبقه تشخیصی گنجانده شده است: اختلال خواندن، اختلال ریاضیات، اختلال بیان نوشتاری.

مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان
اختلالات یادگیری اغلب سبب می‌شوند موفّقیّت در تحصیل برای کودک عذاب آور شود و در برخی موارد منجر به دلسردی، عزّت نفس پایین، سرخوردگی مزمن، و روابط ضعیف با همسالان می‌شوند. اختلالات یادگیری به میزان بیش از حد متوسط با خطر انواع اختلالات همزمان از جمله اختلال نقص توجّه / بیش فعّالی، اختلالات ارتباط، اختلالات سلوک و اختلالات افسردگی همراهند. بزرگسالان دچار اختلالات یادگیری در معرض مشکلات مربوط به اشتغال و سازگاری اجتماعی قرار دارند.


استعداد ژنتیکی، ضایعه‌ی ‌مغزی، اختلالات عصبی، و سایر اختلالات طبی ممکن است در بروز این اختلالات نقش داشته باشند، امّا بسیاری از کودکان و نوجوانان دچار اختلالات یادگیری واجد هیچ عامل خطر ساز خاصّی نیستند. با این همه، اختلالات یادگیری اغلب همراه با اختلالاتی نظیر مسمومیت با سرب، سندرم جنین الکلی و مواجهه داخل رحم با داروها دیده می‌شود.

ویژگی‌های تشخیصی

اختلال‌های یادگیری زمانی تشخیص داده می‌شوند که پیشرفت فرد در آزمون‌های استاندارد شده‌ی ‌فردی برای خواندن، ریاضیّات و بیان نوشتاری اساساً پایین‌تر از سطح سنّی، هوشی و تحصیلی مورد انتظار باشد. مشکلات تحصیلی در پیشرفت تحصیلی یا فعّالیّت‌های روزمره‌ای که مستلزم مهارت‌های خواندن، ریاضیات و نوشتن است به میزان قابل ملاحظه‌ای اختلال ایجاد می‌کنند. اختلال‌های یادگیری ممکن است تا بزرگ سالی ادامه یابند. تقریباً 40 درصد از نوجوانانی که به این اختلال مبتلا هستند قبل از اتمام دبیرستان، ترک تحصیل می‌کنند. خیلی از افراد مبتلا به اختلال یادگیری حتّی خارج از محیط مدرسه عزّت نفس پایین دارند و احساس بی‌کفایتی و شرمساری می‌کنند. از طرف دیگر اختلال یادگیری لزوماً فرد را به زندگی ناکام کننده محکوم نمی‌کند، در واقع برخی از افراد مشهور مانند آلبرت انیشتین، توماس ادیسون، وینستون چرچیل، چارلز داروین و... بر اختلال یادگیری کودکی خود غلبه کرده‌اند.

مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان
با توجّه به تعاریف موجود در منابع علمی، دانش آموزی مشکل یادگیری دارد که:

  1. تنها در یک یا چند مادّه‌ی ‌درسی مشکل داشته باشد نه همه‌ی ‌دروس.
  2. از نظر هوشی در حدّ متوسّط یا بالاتر از متوسّط باشد.
  3. از نظر بینایی، شنوایی و مغزی سالم باشد.
  4. در ادراک شنیداری، دیداری، درک زبان شفاهی و کتبی مشکل داشته باشد.
  5.  پیشرفت تحصیلی وی تا حدّ قابل ملاحظه‌ای پایین‌تر از سطح هوشی، سن و امکانات آموزشی است که از آن برخوردار می‌باشد.

میزان شیوع

در حال حاضر در اروپا بین 4 تا 12 درصد کلّ دانش آموزان به این عارضه دچار هستند در حالی که این میزان در ایران به 40 تا 60 درصد می‌رسد. ( متأسفانه کمبود امکانات آموزشی مناسب مشکلات دانش آموزان را در یک درس یا حتّی کل دروس مضاعف کرده است ) نتایج تحقیقات نشان می‌دهد تعداد پسران مبتلا به اختلال خواندن 4 برابر بیش‌تر از دختران است و تقریباً 6 درصد کودکان مدرسه‌ای مشکلاتی در درک ریاضیّات دارند.

 

عوامل مرتبط با مشکلات تحصیلی

محقّقان اعتقاد دارند عملکرد مغز یا عملکرد ادراکی در کودکانی که مشکلات تحصیلی دارند با سایر کودکان عادی تفاوت دارد و تصوّر می‌کنند این عوارض به علّت عملکرد نامناسب دستگاه عصبی مرکزی رخ می‌دهد. البتّه عوامل محیطی هم در تشدید مشکلات تحصیلی دخالت دارند که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  1. جدایی طولانی مدّت کودک از والدین به ویژه مادر در یک سال اوّل زندگی

مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان

  1. بیماری، ضعف و ناتوانی شدید و طولانی مدّت در دوران زندگی یا سال‌های اوّلیّه‌ی ‌زندگی.
  2. بی‌توجّهی به کودک به گونه‌ای که از رابطه‌ی ‌عاطفی با والدین، بزرگ سالان یا سایر کودکان محروم شده باشد.
  3. وجود مشکلات رفتاری مانند بی‌قراری، ناآرامی و گریه‌ی ‌زیاد و بیش از حدّ معمول
مشکلات تحصیلی متداول در بین دانش‌آموزان
  1. سوء تغذیه، گرسنگی شدید و کمبود کالری و پروتئین به نحوی که موجب ضعف کودک و آسیب پذیری او در برابر عفونت‌ها و بیماری‌ها شود.
  2. اختلافات فرهنگی / زبانی ( به عنوان مثال کودکانی که در خانواده‌ به زبان رایج در جامعه و مدرسه صحبت نمی‌کنند.)
  3. فقدان شرایط مناسب آموزشی ( آموزش توسّط معلّمان کم تجربه و بدرفتار، تنبیه بدنی توسّط معلّمان و سابقه‌ی ‌مردودی وغیبت از مدرسه در طول دوران تحصیل)

www. rasekhoon.net

media-object

فائزه عبدی

مطالب مفید و خوبی بود تشکر

media-object

فائزه عبدی

مطالب مفید و خوبی بود تشکر